Bakımın Merkezinde İnsan Vardır

Yaşlanma, yılların ilerlemesinin yanı sıra kişinin fiziksel, ruhsal ve sosyal ihtiyaçlarının da değiştiği özel bir yaşam dönemidir. Kronik hastalıkların eşlik ettiği ileri yaşlarda bakımın niteliği, bireyin yaşam kalitesinin korunmasında çok daha belirleyici bir önem kazanır (WHO).

Diyaliz tedavisi alan yaşlı bireyler bu açıdan hassas bir bakım grubu oluşturmaktadır. Diyaliz, belirli günlerde uygulanan bir tedavinin çok ötesine geçen, sıvı tüketiminden ilaç kullanımına, damar yolu güvenliğinden düşme riskine ve psikososyal iyilik haline kadar pek çok alanı etkileyen ve uzun süreli dikkat gerektiren bir süreçtir. Bu nedenle diyaliz tedavisi alan yaşlı bireylerde bakımın temel hedefi, tedavinin sürekliliğinin sağlanmasıyla birlikte bireyin güvenliğinin, saygınlığının ve ulaşılabilecek en yüksek yaşam kalitesinin korunmasıdır.

Yaşlılık Döneminde Diyaliz Hastaları Neden Daha Kapsamlı Bir Bakıma İhtiyaç Duyar?

Yaşlı diyaliz hastaları komplikasyonlarla sık karşılaşan özel bir hasta grubudur. Coric ve ekibinin 65 yaş üzeri hemodiyaliz hastalarında ölüm oranlarını incelediği çalışmada (2015), ölüm oranı 65 yaş altındaki hastalarda %16,8, 65 yaş ve üzerindeki hastalarda ise %50,5 olarak bulunmuştur. Başka bir deyişle, yaşlı hastalarda risk yaklaşık üç kat daha yüksektir ve 85 yaşın üzerinde bu oran %75'e kadar çıkmaktadır.

Çalışmaya göre geçici damar yolu kullanımı, kansızlık ve kandaki düşük albümin düzeyi, yaşlı hastalarda ölüm riskini artıran önemli etkenler arasında yer almaktadır. Araştırmacılar, ileri yaşın hemodiyaliz tedavisine engel oluşturmadığını ve son dönem böbrek hastalığının tedavisinin bu yaş grubunda da kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yaşlı bireylerde mortalite riskinin azaltılması ve yaşam kalitesinin artırılması için damar yolu güvenliğinden beslenme durumuna kadar farklı alanları kapsayan bütüncül bir bakım yaklaşımına ihtiyaç duyulmaktadır.

Yaşlı Diyaliz Hastalarında Bakım Nasıl Planlanmalıdır?

Bakım hizmetlerinin planlanmasında tek bir sorunun mercek altına alınması yeterli olmaz. Bireyin genel sağlık durumu, hareket yeteneği, bilişsel ve psikolojik durumu ile günlük yaşam gereksinimleri bir bütün olarak ve özenle değerlendirilmelidir.

Diyaliz programının düzenli izlenmesi, sıvı ve beslenme takibi, fistül ve damar yolu güvenliği, enfeksiyonların önlenmesi, düşme riskinin değerlendirilmesi ve ilaç kullanımının düzenli olarak denetlenmesi bakım planında öne çıkan başlıca konulardır. Bakımın merkezine hastalıktan önce insanı koyan bu anlayış, yaşlı bireylerin ruhsal durumunun da titizlikle değerlendirilmesini gerektirir.

Diyaliz tedavisinin bedensel etkilerinin yanı sıra psikolojik ve sosyal etkileri de bulunmaktadır. Haftanın belirli günlerinde tedavi merkezine gitmek, beslenme ve sıvı kısıtlamalarıyla yaşamak, fiziksel bağımsızlığın azalması ve kronik bir hastalıkla uzun süre mücadele etmek bireyin ruhsal iyilik halini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle yaşlı bireyin kimliğini yansıtan sosyal etkinliklere katılımının desteklenmesi, duygu ve düşüncelerini rahatça paylaşabileceği güvenli ortamların oluşturulması, bireysel görüşmelerin yapılması ve içinde bulunduğu durumu anlayarak kabullenmesine yardımcı olunması büyük önem taşır. Tedavi sürecinin bu kabul ve kararlılık temelinde yürütülmesi, bireyin hem sağlığını hem de yaşam kalitesini korumaya önemli bir katkı sağlar.